Mindfulness: leven in het hier en nu

Mindfulness betekent dat je bewust aandacht geeft aan je ervaring van dit moment. Wanneer je dat doet merk je beter waar je aandacht naartoe gaat en wanneer gedachten, herinneringen of zorgen je meenemen uit het moment. Je leert erdoor herkennen wanneer en waar je aandacht automatisch ergens in verdwijnt.

Door te mediteren kun je oefenen om in het moment te blijven door bijvoorbeeld je ademhaling te volgen. Je aandacht zal willen afdwalen, maar je leert dat op die manier op te merken en weer terug te keren naar het moment. De kracht van onverdeelde aandacht van Dandapani sluit hier op aan. Dandapani behandelt aandacht en concentratie als vaardigheden die je kunt trainen en biedt daarmee verdieping in een basisvoorwaarde voor mindfulness: bewust leren sturen waar je aandacht naartoe gaat.

Ons vermogen om na te denken over het verleden en de toekomst helpt ons plannen maken, nieuwe dingen leren en problemen op te lossen. Maar deze gedachten kunnen ook zoveel aandacht opeisen dat we nauwelijks nog opmerken wat er om ons heen gebeurt. Mindfulness helpt je om die automatische stroom te herkennen en opnieuw contact te maken met directe ervaringen, zoals geluid, ademhaling, beweging of lichamelijke sensaties.

Voelbaar beter van Norman Farb en Zindel Segal verdiept zich in deze verschuiving van denken naar ervaren. De auteurs verbinden inzichten uit onderzoek naar mindfulness en cognitieve therapie met de rol van zintuiglijke ervaring. Daarmee helpt het boek begrijpen waarom aandacht voor wat je direct voelt en waarneemt een andere ingang biedt dan voortdurend analyseren wat er in je hoofd gebeurt.

Mindfulness is niet bedoeld om alle moeilijke gedachten te laten verdwijnen. Je oefent juist in het herkennen van wat zich aandient zonder automatisch door iedere gedachte of emotie te worden meegenomen. Je kunt bijvoorbeeld opmerken dat je piekert zonder het probleem onmiddellijk verder uit te denken. Zo ontstaat ruimte tussen een ervaring en je reactie daarop.

Rust in je hoofd van Maaret Kallio sluit aan op deze praktische kant van mindfulness. Kallio richt zich op de dagelijkse omgang met gedachten, gevoelens en innerlijke onrust en verbindt die aan mindfulness en zelfcompassie. Het boek biedt daarmee verdieping voor wie niet zozeer minder wil denken, maar bewuster wil leren omgaan met wat zich in het hoofd en gevoelsleven afspeelt.

Een belangrijk deel van mindfulness beoefenen bestaat uit aandacht geven aan lichamelijke ervaringen. De ademhaling, spanning, warmte, beweging of het contact van je voeten met de grond zijn allemaal ervaringen die zich nu voordoen. Daarom worden de ademhaling en oefeningen zoals de bodyscan vaak gebruikt als anker voor de aandacht. Het doel is niet noodzakelijk om te ontspannen, maar om te leren waarnemen wat er aanwezig is.

Inner workout van Angélique Heijligers sluit aan op deze lichamelijke ingang tot mindfulness. Heijligers benadert welzijn vanuit de samenhang tussen lichaam, mentale processen en emoties en legt nadruk op aanwezig zijn in het lichaam. Daarmee verdiept het boek hoe lichaamsbewustzijn kan helpen om uit abstract denken terug te keren naar de directe ervaring van het huidige moment.

Mindfulness gaat niet alleen over waar je aandacht aan geeft, maar ook over hoe je dat doet. Als je tijdens een meditatie afdwaalt, kun je daarom boos op jezelf worden of simpelweg accepteren wat er net is gebeurd en opnieuw beginnen. Acceptatie betekent hier niet dat je alles goed moet vinden en wegwimpelen. Je probeert eerst waar te nemen wat er daadwerkelijk gebeurd en/of waar je naar afdwaalt voordat je besluit wat je ermee wilt doen of hoe je je daarover wilt voelen.

Daar raakt mindfulness aan compassie. Bewuste aandacht kan samengaan met een vriendelijkere houding tegenover jezelf en anderen, ook wanneer ervaringen moeilijk zijn. Magisch brein, magisch hart van James Doty verdiept die verbinding. Vanuit zijn achtergrond als neurochirurg en onderzoeker verbindt Doty persoonlijke ervaringen met de wetenschap achter mindfulness en compassie en laat hij zien dat mindful aanwezig zijn meer omvat dan alleen concentratie.

Je hoeft niet alleen te mediteren om mindfulness te oefenen. Ook gewone handelingen kunnen momenten van bewuste aandacht worden. Tijdens het eten kun je werkelijk proeven, tijdens het lopen de beweging van je lichaam voelen en tijdens een gesprek bewust luisteren. Zulke informele mindfulnessoefeningen maken van aandacht geen los oefenmoment, maar iets dat onderdeel kan worden van het dagelijks leven.

Ook terugkerende rituelen kunnen helpen om bewust aandacht te geven aan gewone momenten. Brief uit Japan van Marie Kondo en Marie Iida biedt vanuit Japanse gebruiken, seizoenen en rituelen een verdieping op die dagelijkse aandacht. Het boek laat daarmee zien hoe aandacht voor ogenschijnlijk kleine handelingen en momenten kan bijdragen aan een bewustere beleving van het dagelijks leven.

Mindfulness begint vaak met een concrete oefening, maar de betekenis ervan wordt vooral zichtbaar daarbuiten. Merk je dat je tijdens een gesprek niet meer luistert? Dat je automatisch naar je telefoon grijpt? Of dat je tijdens een wandeling alleen maar bezig bent met wat straks moet gebeuren? Zulke momenten bieden de mogelijkheid om opnieuw te kiezen waar je aandacht naartoe gaat. Zo kan mindfulness zich ontwikkelen van een oefening tot een manier van bewust leven.

Licht Leven van Nanne van der Leer verbreedt dit perspectief naar de manier waarop je in het leven staat. Het boek richt zich onder meer op vertrouwen, angst, intuïtie en bewuster leven. Daarmee past het hier niet als uitleg van mindfulness zelf, maar als verdieping voor wie vanuit aandacht voor het huidige moment verder wil onderzoeken wat een bewustere levenshouding kan betekenen.