Zelfhulp voor zelfhulphaters: zo werk je wél aan jezelf

Om te beginnen. Niet ieder probleem hoeft opgelost te worden en niet iedere tekortkoming vraagt om verbetering. Sterker nog. Wie continu probeert gelukkiger, succesvoller of zelfverzekerder te worden, kan juist steeds sterker het gevoel krijgen dat het nooit genoeg is.

Een andere benadering is accepteren dat problemen bij het leven horen. De vraag is dan niet hoe je ze allemaal voorkomt, maar welke problemen je de moeite waard vindt om te verhelpen. Een goede relatie vraagt bijvoorbeeld om moeilijke gesprekken en iets nieuws leren betekent accepteren dat je fouten gaat maken.

In De edele kunst van not giving a f*ck rekent Mark Manson af met de verplichting om altijd positief te zijn. Hij pleit er niet voor dat niets belangrijk is, maar juist dat je bewuster kiest waar je aandacht aan besteedt. Angst, onzekerheid en tegenslag verdwijnen niet; je kunt wel bepalen wat belangrijk genoeg is om die ongemakken voor te accepteren.

Wanneer je van mening bent dat je niet alles aan jezelf hoeft te verbeteren, kan je gerichte keuzes maken. Persoonlijke waarden helpen je daar goed bij. Ze geven namelijk richting aan je gedrag, ook wanneer een op waarden gebaseerde keuze moeite kost of niet direct iets (positiefs) oplevert.

Een waarde is daarom anders dan een doel. Een doel kun je bereiken, terwijl persoonlijke waarden zoals eerlijkheid, nieuwsgierigheid of zelfstandigheid richting blijven geven. Je morele kompas zeg maar. Kijk daarom niet alleen naar wat je zegt belangrijk te vinden, maar ook naar waar je tijd, aandacht en energie daadwerkelijk naartoe gaan om te zien of die dingen in het verlengde van elkaar liggen.

De edele kunst van not giving a f*ck Journal vertaalt Mansons ideeën naar de praktijk. Met vragen en oefeningen gericht op je emoties, eigen waarden en doelen onderzoek je wat je zelf echt belangrijk vindt. Daarmee past het vooral bij lezers die minder behoefte hebben aan nieuwe theorie en meer aan reflectie op hun eigen keuzes.

Als je toch hebt besloten dat je iets wilt veranderen wat je tegenhoud of beperkt in je leven dan komt het moeilijke gedeelte: het daadwerkelijke doen. Je kunt namelijk precies begrijpen waarom bepaald gedrag beter voor je is en toch steeds terugvallen in oude ongewenste patronen.

Dat komt doordat verandering niet alleen een rationeel proces is. Gevoel, motivatie en omstandigheden spelen ook een grote rol. Blijkt verandering moeilijk vol te houden dan is dat niet per se een gebrek aan discipline, maar een teken dat je moet onderzoeken wat het precies is dat je gewenste gedrag in de weg staat.

In Switch onderzoeken Chip Heath en Dan Heath wat verandering vaak lastig maakt, zelfs wanneer overduidelijk is wat er moet gebeuren. Ze leren je daarbij kijken naar de rationele en emotionele kant van zowel gedrag als je omgeving. Het boek helpt je daardoor beter begrijpen waarom goede voornemens en sterk gemotiveerd zijn vaak niet voldoende is.

Wanneer je hebt bepaald wat belangrijk voor je is, je doelen hebt gesteld of bepaalde waarden wilt nastreven dan kan dat sterk motiveren, maar uiteindelijk bepaalt herhaald gedrag of er werkelijk iets verandert. Motivatie is namelijk grillig en kan per dag verschillen of langzaam verdwijnen terwijl je met herhaald gedrag routine creëert. Daarom kan beginnen met een kleine stap vaak veel effectiever zijn dan een ambitieus voornemen dat veel wilskracht vraagt.

Gedrag dat gemakkelijk en vanzelfsprekend is, herhaal je eerder. Door gewenst gedrag eenvoudiger en ongewenst gedrag moeilijker te maken, hoef je minder op motivatie te vertrouwen.

Atomic Habits van James Clear laat zien hoe je kleine veranderingen kunt laten uitgroeien tot gewoontes. De nadruk ligt niet alleen op je doelen, maar vooral op de systemen en omstandigheden achter je dagelijkse gedrag. Daarmee is het boek praktisch voor wie niet alleen wil begrijpen waarom verandering moeilijk is, maar daadwerkelijk andere gewoontes wil opbouwen.

Zelfhulp draait vaak om gelukkiger worden. Maar een betekenisvol leven bestaat simpelweg niet alleen maar uit prettige ervaringen. Dingen die belangrijk zijn kunnen ook onzekerheid, frustratie of verdriet veroorzaken.

Bovendien zorgen meer comfort, mogelijkheden en vooruitgang niet automatisch voor meer richting. Je kunt je omstandigheden verbeteren zonder daarmee antwoord te krijgen op de vraag wat je leven betekenis geeft.

In Alles is f*cked verbreedt Mark Manson zijn blik van persoonlijke problemen naar grotere vragen over hoop, geluk, vrijheid en vooruitgang. Het boek past bij lezers die verder willen kijken dan praktische zelfverbetering en zich afvragen waarom een comfortabeler leven niet automatisch een betekenisvoller leven is.