Gewoonteverandering: zo verander je blijvend je gedrag

Nieuwe (goede) gewoontes aanleren: met deze tips realiseer je blijvend gedrag

Nieuwe gewoontes aanleren is voor veel mensen het doel van gewoonteverandering. Denk aan vaker lezen, gezonder eten of meer bewegen. Toch mislukt het aanleren van nieuwe gewoontes vaak, niet omdat mensen ongemotiveerd zijn, maar omdat ze het proces verkeerd aanpakken.

Waarom het aanleren van gewoontes vaak niet lukt

Het aanleren van gewoontes mislukt doorgaans omdat mensen te groot beginnen of vertrouwen op motivatie. Motivatie is echter tijdelijk en gewoontes ontstaan juist door herhaling in een vaste omgeving. Zonder duidelijke trigger en beloning blijft gedrag een losse intentie in plaats van een routine.

Hoe het aanleren van een gewoonte werkt

Een gewoonte bestaat uit drie onderdelen:

  • Trigger: het moment of de situatie die het gedrag start
  • Routine: het gedrag zelf
  • Beloning: het positieve effect dat het gedrag bevestigt

Nieuwe gewoontes aanleren lukt alleen wanneer deze drie elementen consequent terugkomen. Hoe voorspelbaarder de context, hoe sneller een gewoonte ontstaat.

Stappenplan om nieuwe gewoontes aan te leren

  • Kies één concrete gewoonte tegelijk. Te veel gewoontes aanpakken werkt niet
  • Koppel het gedrag aan een vaste trigger (tijd, plek of bestaande gewoonte)
  • Begin extreem klein om weerstand te vermijden
  • Herhaal het gedrag dagelijks in dezelfde context
  • Zorg voor een directe beloning, hoe klein ook

Onthoud dat consistent zijn veel belangrijker is dan intensiteit.

Slechte gewoontes afleren: zo doorbreek je ongewenste patronen

Slechte gewoontes afleren voelt vaak moeilijker dan het aanleren van nieuwe gewoontes. Dat komt omdat ongewenst gedrag meestal al diep verankerd zit in dagelijkse routines. In de praktijk verdwijnt een slechte gewoonte zelden volledig; je vervangt deze meestal door een alternatief gedrag.

Waarom een slechte gewoonte afleren zo moeilijk is

Slechte gewoontes blijven bestaan omdat er een beloning tegenover staat die nog steeds werkt. Ook als het gedrag negatieve gevolgen heeft, levert het op korte termijn vaak ontspanning, afleiding of comfort op. Zolang die beloning intact blijft zal het gedrag terugkomen.

Hoe slechte gewoontes werken in de hersenen

In de hersenen zijn slechte gewoontes sterke neurale paden geworden. De trigger activeert automatisch de routine, vaak zonder bewuste keuze. Wil je een slechte gewoonte afleren, dan moet je ingrijpen op de trigger of de routine, niet op wilskracht.

Stappenplan om slechte gewoontes af te leren of te vervangen

  • Identificeer de trigger van de slechte gewoonte
  • Herken de beloning die het gedrag oplevert
  • Kies een alternatief gedrag met vergelijkbare beloning
  • Verander je omgeving om verleiding te verminderen
  • Herhaal het nieuwe gedrag consequent bij de geïdentificeerde trigger.

Het doel is het gedrag te vervangen, niet om het te onderdrukken.

Over de auteurs

Michael Norton

Michael Norton is professor aan de Harvard Business School. Hij bestudeert menselijk gedrag in relatie tot liefde en ongelijkheid, tijd en geld, en geluk en verdriet. Het tijdschrift Wired noemde hem in 2012 een van de vijftig mensen die de wereld zullen veranderen. Zijn TEDx-talk How to Buy Happiness is meer dan 4,5 miljoen keer bekeken. Hij is de medebedenker van ‘het IKEA-effect’ dat beschrijft dat mensen meer waarde hechten aan ie

James Clear

James Clear is auteur en spreker. Zijn werk is verschenen in The New York Times , Entrepreneur , Time en op tv bij CBS This Morning . Zijn website Jamesclear.com heeft miljoenen bezoekers per maand. Hij is oprichter van The Habits Academy. Van zijn wereldwijde bestseller Atomic Habits zijn meer dan 20 miljoen exemplaren verkocht.

Adam Grant

Adam Grant is psycholoog en hoogleraar aan de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania en auteur van de bestsellers Originals en Geven en nemen . Hij is een vooraanstaand deskundige op het terrein van motivatie en zingeving en het leiden van een vrijgeviger en creatiever leven. Adam is bekroond door de American Psychological Association en de National Science Foundation en schrijft regelmatig artikelen voor de o

Gretchen Rubin

Gretchen Rubin is een van de invloedrijkste schrijvers over gewoonten en geluk. Haar eerste boek The Happiness Project was een New York Times -bestseller en verkocht meer dan een miljoen exemplaren in 35 talen. Ze woont met haar man en twee dochters in New York.

Gabrielle Bernstein

Al meer dan 18 jaar transformeert Gabrielle Bernstein levens, inclusief dat van haarzelf. De #1 New York Times -bestsellerauteur heeft tien boeken geschreven, waaronder Verwacht wonderen, Het universum staat achter je, Happy Days en Self Help . Daarnaast spreekt ze voor tienduizenden mensen in uitverkochte zalen over de hele wereld, is ze host van de populaire podcast Dear Gabby en heeft ze haar eigen coachinga

Ryan Holiday

Ryan Holiday is een van de vooraanstaandste denkers en schrijvers op het gebied van klassieke filosofie en de rol daarvan in het dagelijks leven. Hij schreef onder andere de bestsellers Het obstakel is de weg en De dagelijkse stoïcijn. Zijn boeken zijn in meer dan veertig talen vertaald en wereldwijd zijn er meer dan tien miljoen exemplaren van verkocht. Hij woont in de buurt van Austin met zijn vrouw, twee zoons en een kleine kudde koeien,

Gerelateerde boeken

Gerelateerde artikelen

Non-fictie top 10 van 2025

In het afgelopen jaar zijn er weer volop inspirerende non-fictieboeken uitgekomen. Van het verhaal van Astrid Holleeder tot boeken over persoonlijke ontwikkeling: er zat voor iedere non-fictielezer een mooi boek tussen!

Blog
Lees meer