Gewoonteverandering: zo verander je blijvend je gedrag
Of het nu gaat om gezonder leven, productiever werken, minder uitstellen, meer rust of focus: wie zijn gewoontes verandert, verandert zijn leven. Maar volhouden blijkt in de praktijk lastig. Dat ligt vaak niet aan een gebrek aan wilskracht, maar een combinatie van hoe gewoontes werken en de methodes die je gebruikt.
Op deze pagina lees je hoe gewoonteverandering werkt, waarom het vaak misgaat bij het aan- en afleren van gewoontes en welke boeken helpen bij verschillende aspecten van gedragsverandering. Want wie gedrag wil veranderen, moet eerst begrijpen wat gewoonteverandering werkelijk is.
Wat is gewoonteverandering?
Gewoonteverandering is simpelweg het proces waarbij automatisch gedrag stap voor stap wordt aangepast. Dit red je niet met alleen wilskracht; daarvoor zijn ook herhaling, context en structuur nodig. Kortom: je hebt een goed systeem nodig.
Atomic Habits van James Clear biedt je dat systeem. Het boek biedt een bewezen methode voor gedragsverandering en laat je zien hoe kleine gedragsaanpassingen, mits consequent toegepast, leiden tot blijvend resultaat.
Nieuwe (goede) gewoontes aanleren: met deze tips realiseer je blijvend gedrag
Nieuwe gewoontes aanleren is voor veel mensen het doel van gewoonteverandering. Denk aan vaker lezen, gezonder eten of meer bewegen. Toch mislukt het aanleren van nieuwe gewoontes vaak, niet omdat mensen ongemotiveerd zijn, maar omdat ze het proces verkeerd aanpakken.
Waarom het aanleren van gewoontes vaak niet lukt
Het aanleren van gewoontes mislukt doorgaans omdat mensen te groot beginnen of vertrouwen op motivatie. Motivatie is echter tijdelijk en gewoontes ontstaan juist door herhaling in een vaste omgeving. Zonder duidelijke trigger en beloning blijft gedrag een losse intentie in plaats van een routine.
Hoe het aanleren van een gewoonte werkt
Een gewoonte bestaat uit drie onderdelen:
- Trigger: het moment of de situatie die het gedrag start
- Routine: het gedrag zelf
- Beloning: het positieve effect dat het gedrag bevestigt
Nieuwe gewoontes aanleren lukt alleen wanneer deze drie elementen consequent terugkomen. Hoe voorspelbaarder de context, hoe sneller een gewoonte ontstaat.
Stappenplan om nieuwe gewoontes aan te leren
- Kies één concrete gewoonte tegelijk. Te veel gewoontes aanpakken werkt niet
- Koppel het gedrag aan een vaste trigger (tijd, plek of bestaande gewoonte)
- Begin extreem klein om weerstand te vermijden
- Herhaal het gedrag dagelijks in dezelfde context
- Zorg voor een directe beloning, hoe klein ook
Onthoud dat consistent zijn veel belangrijker is dan intensiteit.
Praktische stappen om gewoontes te veranderen
Gedrag verandert dus pas echt door toepassing (en herhaling). En dat is vaak het moeilijkste gedeelte.
Het Atomic Habits Werkboek helpt je bij:
- het formuleren van haalbare gewoontes
- het bijhouden van voortgang en
- het doorbreken van terugval.
Het Atomic Habits werkboek
Het Atomic Habits werkboek is de officiële praktische gids bij de bestseller Atomic Habits. Met gerichte journalopdrachten en oefeningen helpt het je om de methodes voor het aanleren van goede gewoonten en het doorbreken van slechte gewoonten daadwerkelijk toe te passen. Het werkboek neemt je stap voor stap mee van theorie naar praktijk zodat kleine veranderingen in je leven kunnen leiden tot blijvende vooruitgang.
In dit werkboek vind je onder meer handige sjablonen om gewoontes te volgen en aan elkaar te koppelen, reflectieopdrachten om je omgeving en obstakels te onderzoeken, technieken om motivatiedips te overkomen en plannen om je gewoontes mee te laten groeien met veranderingen in je leven. Ook biedt het nieuwe inzichten in de rol van plezier bij gewoontevorming. Vol tips, technieken en activiteiten werk je met kleine veranderingen toe naar grote resultaten en creëer je het leven dat je voor ogen hebt.
Door journalopdrachten en gerichte oefeningen helpt Het Atomic Habits werkboek je de methoden van Atomic Habits daadwerkelijk te gebruiken. Je brengt theorie in praktijk, evalueert je gewoontes en omgeving en past concrete technieken toe om routines te versterken en ongewenste patronen te doorbreken.
Slechte gewoontes afleren: zo doorbreek je ongewenste patronen
Slechte gewoontes afleren voelt vaak moeilijker dan het aanleren van nieuwe gewoontes. Dat komt omdat ongewenst gedrag meestal al diep verankerd zit in dagelijkse routines. In de praktijk verdwijnt een slechte gewoonte zelden volledig; je vervangt deze meestal door een alternatief gedrag.
Waarom een slechte gewoonte afleren zo moeilijk is
Slechte gewoontes blijven bestaan omdat er een beloning tegenover staat die nog steeds werkt. Ook als het gedrag negatieve gevolgen heeft, levert het op korte termijn vaak ontspanning, afleiding of comfort op. Zolang die beloning intact blijft zal het gedrag terugkomen.
Hoe slechte gewoontes werken in de hersenen
In de hersenen zijn slechte gewoontes sterke neurale paden geworden. De trigger activeert automatisch de routine, vaak zonder bewuste keuze. Wil je een slechte gewoonte afleren, dan moet je ingrijpen op de trigger of de routine, niet op wilskracht.
Stappenplan om slechte gewoontes af te leren of te vervangen
- Identificeer de trigger van de slechte gewoonte
- Herken de beloning die het gedrag oplevert
- Kies een alternatief gedrag met vergelijkbare beloning
- Verander je omgeving om verleiding te verminderen
- Herhaal het nieuwe gedrag consequent bij de geïdentificeerde trigger.
Het doel is het gedrag te vervangen, niet om het te onderdrukken.
Waarom volhouden zo moeilijk is
Terugval is geen uitzondering, maar onderdeel van het proces. Volhouden is belangrijk en, als het nodig is, gewoon opnieuw beginnen. De grootste valkuil is vertrouwen op motivatie: die vervaagt vaak als sneeuw voor de zon. Wat je nodig hebt, is discipline.
Discipline is het doel van Ryan Holiday laat zien waarom zelfbeheersing en consistentie essentieel zijn voor duurzame gewoonteverandering.
Discipline is het doel
In Discipline is het doel onderzoekt Ryan Holiday waarom discipline de sleutel is tot betekenisvolle prestaties en levenskwaliteit. Aan de hand van klassieke filosofie en moderne voorbeelden laat hij zien hoe discipline niet alleen resultaten oplevert maar ook karakter vormt. In plaats van snelle trucs of tijdelijke motivaties biedt Holiday een systematische benadering om focus, zelfbeheersing en doelgerichtheid in alle facetten van het leven te verstevigen.
Discipline wordt in dit boek neergezet als een dagelijkse keuze die richting geeft aan gedrag, denken en handelen. Door discipline consequent toe te passen ontstaat niet alleen meer controle, maar ook ruimte voor duurzame groei en betekenisvolle resultaten.
In Discipline is het doel onderzoekt Ryan Holiday hoe zelfdiscipline – de beheersing van gedachten, emoties en gedrag – de sleutel is tot persoonlijke kracht. Door grenzen te stellen en gewoontes te vormen, leer je consequentie en richting te geven aan je handelen, los van afleiding en gemakzucht.
De rol van psychologie en betekenis
Gedrag beklijft beter wanneer het emotionele waarde krijgt. Wat raakt, wordt onthouden. Door een gewoonte te verbinden aan gevoelens als trots of voldoening, krijgt het gedrag betekenis en wordt het makkelijker vol te houden, ook wanneer motivatie ontbreekt.
In Van gewoonte naar ritueel beschrijft Michael Norton hoe betekenis en beleving een doorslaggevende rol spelen in gedragsverandering.
Van gewoonte naar ritueel
In Van gewoonte naar ritueel laat Michael Norton zien hoe dagelijkse routines veel meer kunnen zijn dan automatische gewoonten. Door handelingen met aandacht en een intentie uit te voeren verander je ze in rituelen die je leven betekenis en diepgang geven, zowel in werk als in relaties en persoonlijke momenten.
Het boek maakt duidelijk dat betekenis niet ontstaat door méér te doen, maar door anders te kijken naar wat je al doet. Door gewoonten om te vormen tot rituelen ontstaat meer betrokkenheid, rust en samenhang in het dagelijks leven, zonder dat daar grote veranderingen voor nodig zijn.
Van gewoonte naar ritueel laat zien hoe je dagelijkse routines kunt transformeren tot rituelen met meer aandacht en betekenis. Norton combineert psychologische inzichten en voorbeelden om te tonen hoe rituelen onze prestaties, relaties en beleving van het leven kunnen verdiepen.
Gewoonteverandering en persoonlijkheid
Niet iedereen verandert op dezelfde manier. Wat voor de een werkt, kan voor de ander juist averechts uitpakken. Verschillen in persoonlijkheid, levensfase en omgeving bepalen welke aanpak effectief is en welke niet.
Steeds beter van Gretchen Rubin maakt duidelijk hoe persoonlijkheidstypen bepalen welke aanpak het meest effectief is bij het veranderen van gewoontes.
Steeds beter
In Steeds beter laat Gretchen Rubin zien dat gewoonteverandering alleen werkt als deze aansluit bij wie je bent. Ze maakt onderscheid tussen verschillende persoonlijkheidstypen en toont aan dat mensen fundamenteel anders reageren op verwachtingen, regels en motivatie. Wat voor de één werkt, faalt bij de ander. Rubin vertaalt dit inzicht naar praktische strategieën waarmee je gewoonten kunt aanpassen aan je eigen karakter in plaats van jezelf te dwingen in een vast stramien.
Door inzicht te geven in deze persoonlijkheidstypen helpt het boek lezers om realistischer keuzes te maken en frustratie te vermijden. De focus ligt niet op wilskracht, maar op zelfkennis als basis voor duurzame verandering. Zo wordt duidelijk waarom sommige voornemens standhouden en andere steeds opnieuw mislukken.
Steeds beter laat je zien hoe gewoonten je leven vormgeven en hoe je ze kunt veranderen. Gretchen Rubin onderzoekt haar eigen routines en deelt inzichten en praktische stappen om goede gewoontes te versterken en slechte achter te laten.
Gewoontes als basis voor persoonlijke groei
Op de lange termijn vormen gewoontes de basis voor ontwikkeling.. Wie leert focussen op consistent gedrag en doelgericht leren, ontdekt hoeveel groei er mogelijk is. Niet waar je begint, maar hoe je jezelf ontwikkelt, bepaalt je uiteindelijke potentieel.
Hidden Potential van Adam Grant laat zien hoe consistente systemen belangrijker zijn dan talent of motivatie.
Hidden potential
In Hidden Potential daagt Adam Grant de traditionele opvatting uit dat talent en aangeboren vaardigheden de basis vormen voor succes. Grant laat zien dat potentieel niet vaststaat maar ontwikkeld kan worden door karaktervaardigheden, motivatie en de juiste structuren rond leren en groei. Hij onderbouwt zijn ideeën met wetenschappelijk onderzoek, voorbeelden uit sport, onderwijs, werk en creativiteit en toont hoe leren belangrijker is dan alleen hard werken. Vooruitgang gaat volgens hem niet over wat je van nature hebt, maar over het karakter en de vaardigheden die je opbouwt en de systemen die kansen creëren voor jezelf en anderen.
Grant onderscheidt drie dimensies die je potentieel bepalen: de vaardigheden van je karakter, de motivatie om vol te houden en de structuren en kansen in je omgeving die groei mogelijk maken. Door deze combinatie kun je hoger mikken dan je ooit voor mogelijk hield en traditionele grenzen van succes verleggen.
In Hidden Potential laat Adam Grant zien dat succes niet draait om talent alleen. Door aandacht te besteden aan leerprocessen, doorzettingsvermogen en de juiste omgeving kunnen mensen hun vaardigheden ontwikkelen en verder komen dan ze zelf voor mogelijk hielden.
Als onderliggende patronen verandering blokkeren
Soms is gedrag niet het probleem, maar een symptoom. Veel patronen ontstaan als reactie op onderdrukte emoties. Verandering begint niet bij controle, maar bij het met compassie erkennen van wat eronder ligt.
Self Help van Gabrielle Bernstein richt zich op innerlijke patronen die gewoonteverandering in de weg kunnen staan.
Self Help
In Self Help biedt Gabrielle Bernstein een praktische methode gebaseerd op Internal Family Systems-therapie om diepgewortelde patronen zoals zelfkritiek, pleasen, woede of verslaving te begrijpen en te doorbreken. Ze legt uit hoe deze patronen ontstaan uit onderdrukte emoties en laat zien hoe je ze met compassie kunt benaderen en helen. Bernsteins aanpak bestaat uit een helder vierstappenplan waarmee je innerlijke conflicten kunt ontleden, zelfcompassie kunt ontwikkelen en belemmerende gedachten loslaat zodat je je kijk op jezelf kunt veranderen.
Het boek nodigt uit tot een andere manier van omgaan met innerlijke conflicten. Door patronen niet te bevechten maar te begrijpen, ontstaat ruimte voor rust, zelfvertrouwen en duurzame verandering in hoe je denkt en handelt.
In Self Help gebruikt Gabrielle Bernstein de Internal Family Systems-therapie om te laten zien hoe onderdrukte emoties patronen als pleasen of zelfkritiek veroorzaken. Haar praktische vierstappenplan helpt je deze patronen te doorzien, met compassie te genezen en je zelfbeeld te versterken.
Welke boeken helpen jouw situatie
Gewoonteverandering vraagt inzicht, structuur en zelfkennis. Deze boeken bieden verschillende ingangen, afhankelijk van waar je staat. Samen vormen ze een compleet beeld van hoe gedrag blijvend kan veranderen.
- Starten met gewoonteverandering → Atomic Habits
- Toepassen en volhouden → Atomic Habits Werkboek
- Discipline ontwikkelen → Discipline is het doel
- Betekenis geven aan gedrag → Van gewoonte naar ritueel
- Persoonlijke aanpak vinden → Steeds beter
- Groeien op lange termijn → Hidden Potential
- Werken aan blokkades → Self Help
Veelgestelde vragen over gewoontes aanleren en afleren
Gemiddeld duurt het enkele weken tot maanden voordat gedrag automatisch wordt. Dit verschilt per persoon en per gewoonte, maar volhouden en herhaling is belangrijker dan de snelheid. In Atomic Habits laat James Clear zien waarom vaste tijdslijnen minder relevant zijn dan herhaling en systeemopbouw.
Gewoonteverandering is simpelweg de overkoepelende term voor het proces van het vervangen of aanpassen van een gedragspatroon. Gewoontes aanleren richt zich op nieuw gedrag toevoegen, afleren draait om het doorbreken van bestaand gedrag en vervangen om het inruilen van gedrag.
In Steeds beter maakt Gretchen Rubin dit onderscheid expliciet en laat ze zien dat verschillende vormen van verandering andere aanpakken vragen.
Een slechte gewoontes is gedrag met een al bestaande trigger, routin en beloning. Nieuwe gewoontes moeten die patronen nog opbouwen.
In Van gewoonte naar ritueel beschrijft Michael Norton hoe betekenis en beloning bestaande patronen extra stevig verankeren.
Dat kan, maar het verlaagt wel vaak de kans op slagen. Een gewoonte tegelijk aanpakken is vaak veel effectiever. Zoals James Clear in zijn boeken ook al aangeeft. Kleine veranderingen, groot resultaat.
In Hidden Potential benadrukt Adam Grant het belang van focus en duurzame systemen boven versnipperde verbeterpogingen.
Ja. Alternatief gedrag met een vergelijkbare beloning maakt verandering makkelijker en duurzamer. De trigger en de routine blijven namelijk vaak hetzelfde waardoor de focus alleen komt te liggen op het accepteren van de nieuwe beloning als de gewenste voldoening.
Het Atomic Habits Werkboek biedt praktische oefeningen die precies op dit principe zijn gebaseerd.
Zoals gezegd hoort terugval bij het hele proces van gewoonteverandering. Analyseer de gehele routine en probeer het zo snel mogelijk gewoon weer opnieuw.
In Discipline is het doel laat Ryan Holiday zien waarom hervatten belangrijker is dan perfectie.
Over de auteurs
Michael Norton
Michael Norton is professor aan de Harvard Business School. Hij bestudeert menselijk gedrag in relatie tot liefde en ongelijkheid, tijd en geld, en geluk en verdriet. Het tijdschrift Wired noemde hem in 2012 een van de vijftig mensen die de wereld zullen veranderen. Zijn TEDx-talk How to Buy Happiness is meer dan 4,5 miljoen keer bekeken. Hij is de medebedenker van ‘het IKEA-effect’ dat beschrijft dat mensen meer waarde hechten aan ie
James Clear
James Clear is auteur en spreker. Zijn werk is verschenen in The New York Times , Entrepreneur , Time en op tv bij CBS This Morning . Zijn website Jamesclear.com heeft miljoenen bezoekers per maand. Hij is oprichter van The Habits Academy. Van zijn wereldwijde bestseller Atomic Habits zijn meer dan 20 miljoen exemplaren verkocht.
Adam Grant
Adam Grant is psycholoog en hoogleraar aan de Wharton School van de universiteit van Pennsylvania en auteur van de bestsellers Originals en Geven en nemen . Hij is een vooraanstaand deskundige op het terrein van motivatie en zingeving en het leiden van een vrijgeviger en creatiever leven. Adam is bekroond door de American Psychological Association en de National Science Foundation en schrijft regelmatig artikelen voor de o
Gretchen Rubin
Gretchen Rubin is een van de invloedrijkste schrijvers over gewoonten en geluk. Haar eerste boek The Happiness Project was een New York Times -bestseller en verkocht meer dan een miljoen exemplaren in 35 talen. Ze woont met haar man en twee dochters in New York.
Gabrielle Bernstein
Al meer dan 18 jaar transformeert Gabrielle Bernstein levens, inclusief dat van haarzelf. De #1 New York Times -bestsellerauteur heeft tien boeken geschreven, waaronder Verwacht wonderen, Het universum staat achter je, Happy Days en Self Help . Daarnaast spreekt ze voor tienduizenden mensen in uitverkochte zalen over de hele wereld, is ze host van de populaire podcast Dear Gabby en heeft ze haar eigen coachinga
Ryan Holiday
Ryan Holiday is een van de vooraanstaandste denkers en schrijvers op het gebied van klassieke filosofie en de rol daarvan in het dagelijks leven. Hij schreef onder andere de bestsellers Het obstakel is de weg en De dagelijkse stoïcijn. Zijn boeken zijn in meer dan veertig talen vertaald en wereldwijd zijn er meer dan tien miljoen exemplaren van verkocht. Hij woont in de buurt van Austin met zijn vrouw, twee zoons en een kleine kudde koeien,
Gerelateerde boeken
Gerelateerde artikelen
Stoïcisme: leven met rust, controle en veerkracht
Het moderne leven vraagt voortdurend om aandacht, reacties en…
Winterlezen: 15 boeken om te lezen tijdens de wintermaanden
Speciaal voor jouw winter hebben we toplijsten gemaakt van de beste romans, thrillers en non-fictieboeken. Zo kun je de koude wintermaanden nog gezelliger maken!
De beste non-fictieboeken voor zelfbewuste mannen
Succes in het leven gaat niet altijd over…
Non-fictie top 10 van 2025
In het afgelopen jaar zijn er weer volop inspirerende non-fictieboeken uitgekomen. Van het verhaal van Astrid Holleeder tot boeken over persoonlijke ontwikkeling: er zat voor iedere non-fictielezer een mooi boek tussen!
De nieuwsbrief die je niet wilt missen
Wil jij - net als onze 30.000+ andere abonnees - graag op de hoogte blijven van nieuwe boeken, exclusieve voorpublicaties en elke maand kans maken op mooie prijzen? Schrijf je in en ontvang het laatste boekennieuws in je inbox.
Bedankt voor je aanmelding of aangepaste voorkeuren. Je ontvangt binnen enkele minuten een e-mail waarin we je vragen je eventuele aanmelding te bevestigen. Het is mogelijk dat deze e-mail in je map ongewenste e-mail terecht komt.