Fawning: de vierde stressreactie naast vechten, vluchten en bevriezen

Wat is fawning?

We kennen allemaal de bekende reacties op stress of trauma: vechten, vluchten of bevriezen. Maar er is nog een vierde reactie die minder bekend is: fawning.

Fawning betekent dat je je aanpast aan anderen om veiligheid te behouden. In plaats van te vechten of weg te gaan, probeer je de situatie te sussen door te pleasen, conflicten te vermijden of jezelf onzichtbaar te maken.

Dat gedrag ontstaat niet zomaar. Het is een reactie van je zenuwstelsel, een manier om met spanning of onveiligheid om te gaan. Wat er aan de buitenkant uitziet als ‘aardig zijn’, is van binnen vaak een automatische reactie op stress.

Door steeds anderen voorop te zetten, raak je langzaam uitgeput en verlies je het contact met je eigen behoeften.

Hoe herken je fawning?

Fawning kan subtiel zijn, waardoor je het niet altijd meteen herkent. Toch zijn er een aantal signalen die vaak terugkomen:

• Je zegt snel ja, ook als je eigenlijk nee voelt
• Je vindt het moeilijk om grenzen aan te geven
• Je past je gedrag aan om anderen tevreden te houden
• Je voelt je verantwoordelijk voor andermans emoties
• Je vermijdt conflicten, zelfs als iets niet goed voelt
• Je hebt moeite om te voelen wat jij zelf wilt

Mensen die fawning-gedrag vertonen, zijn vaak sterk afgestemd op hun omgeving. Ze voelen haarfijn aan wat er nodig is – maar verliezen daarbij soms het contact met zichzelf.

Waar komt het vandaan?

Fawning ontstaat meestal in situaties waarin iemand zich langere tijd onveilig heeft gevoeld. Denk aan een jeugd waarin emoties weinig ruimte kregen, of relaties waarin spanning of afwijzing een rol speelde.

Als vechten of vluchten geen optie is, zoekt het brein een andere manier om met die situatie om te gaan. Aanpassen, pleasen en harmonie bewaren kan dan de veiligste keuze lijken.

Een belangrijk inzicht uit Fawning is dit: dit gedrag is ooit functioneel geweest. Het heeft je geholpen om met moeilijke situaties om te gaan. Maar wat vroeger nodig was om te overleven, kan later in je leven in de weg gaan zitten.

Fawning ontstaat vaak als aangeleerde overlevingsreactie op langdurige onveiligheid: aanpassen en pleasen voelde ooit veilig, maar kan later een hardnekkig patroon worden.

De verborgen kosten van pleasen

Fawning voelt aan de buitenkant vaak ‘goed’: je helpt anderen, je voorkomt conflicten, je houdt de sfeer prettig. Maar op de lange termijn heeft het een prijs.

• Je kunt jezelf langzaam kwijtraken.
• Je raakt uitgeput doordat je constant afgestemd bent op anderen.
• Je komt terecht in relaties waarin jouw behoeften ondergeschikt zijn.
• En keuzes – in werk, liefde of vriendschap – worden minder gebaseerd op wat jij wilt.

Het lastige is dat deze patronen vaak worden beloond. Mensen zien je als behulpzaam, flexibel en empathisch. Daardoor wordt het nog moeilijker om ermee te stoppen.

Fawning op het werk

Ook op de werkvloer komt fawning vaak voor, al wordt het daar niet altijd zo herkend.

Misschien herken je dit:

• Je neemt extra werk aan, ook als je agenda al vol zit
• Je werkt over zonder extra compensatie of vraagt niet om opslag
• Je komt niet op voor je eigen waarden in een ongezonde werksituatie
• Je voelt je verantwoordelijk voor het team of de verwachtingen van anderen
• Je blijft in een baan die eigenlijk helemaal niet bij je past

Dit kan ervoor zorgen dat je als betrouwbaar en flexibel wordt gezien. Maar het kan ook leiden tot overbelasting, stress en het gevoel dat je niet volledig jezelf kunt zijn op je werk.

Fawning op het werk kan ervoor zorgen dat je steeds meer draagt dan goed voor je is, terwijl je eigen grenzen en behoeften naar de achtergrond verdwijnen.

Van pleasen naar jezelf

Veranderen begint niet met ‘gewoon vaker nee zeggen’. Volgens Clayton begint het met iets anders: begrijpen waarom je doet wat je doet.

Zodra je ziet dat fawning een overlevingsreactie is, kun je er met meer mildheid naar kijken. Het is geen zwakte, maar iets wat je systeem heeft geleerd.

Van daaruit kun je voorzichtig stappen zetten:

• Ga aan de slag met je trauma
  Plak niet alleen pleisters, maar kijk naar de oorzaken van je gedrag. Zoek daarbij (professionele) hulp als je dat nodig hebt!
• Leer je grenzen voelen
  Grenzen stellen begint bij herkennen wanneer iets niet goed voelt.
• Neem ruimte in
  Wat wil jij, los van wat anderen verwachten?
• Accepteer je realiteit
  Rouw om wat er is gebeurd en begin te leven in het nu.

Voor iedereen ziet ont-fawnen er anders uit, maar er is één universeel thema. Ont-fawnen gaat over jezelf uitnodigen voor het feestje. Je laat jezelf niet meer dwangmatig in de steek. En als je jezelf wel in de steek laat, dan zie je dat en herstel je het. Je weet dat jij je zegje mag doen en dat je een plaats aan de tafel hebt. Daardoor kun je uitademen, in je lijf zakken en eindelijk jezelf zijn.