Oprah Winfrey: Pak je kansen

11 januari 2018

Uit: Wat ik zeker weet van Oprah Winfrey.

Altijd als ik naar Born at the Right Time van Paul Simon luister, denk ik dat hij het over mij heeft. Ik kwam in 1954 ter wereld in Mississippi, de staat waar de meeste lynchpartijen van de Verenigde Staten plaatsvonden, in een tijd dat, wanneer je daar als zwarte man op straat liep, je door een blanke lukraak kon worden beschuldigd en afhankelijk was van diens nukken en grillen. In een tijd dat een goede baan inhield dat je voor een ‘aardige’ blanke familie werkte die je tenminste niet in je gezicht voor ‘nikker’ uitmaakte. In een tijd dat rassenscheiding door de Jim Crow-wetten gelegaliseerd was en nauwelijks opgeleide zwarte leraren gedwongen waren de aftandse boeken te gebruiken die op blanke scholen waren afgedankt.

En toch begon in het jaar dat ik werd geboren de verandering. In 1954 kwam het Hooggerechtshof in de rechtszaak van Brown tegen het ministerie van Onderwijs met de uitspraak dat zwarten recht hadden op gelijk onderwijs. De uitspraak wakkerde de hoop aan dat het leven voor zwarte mensen overal beter kon worden. Ik heb altijd geloofd dat iedereen recht heeft op zelfbeschikking, dat dat deel uitmaakt van het kosmische plan voor ons. En ik weet dat elke ziel ernaar verlangt vrij te zijn.

In 1997, terwijl ik me voorbereidde op de rol van Sethe in de film Beloved, regelde ik een tochtje langs een deel van de ondergrondse spoorweg. Ik wilde weten hoe het voelde om een slaaf te zijn die door de bossen zwierf, op weg naar het noorden, naar een leven zonder slavernij; een leven waarin vrij zijn heel basaal betekende dat je geen meester had die je vertelde wat je moest doen. Maar toen ik geblinddoekt mee het bos in werd genomen en alleen werd gelaten om te bepalen welke kant ik op moest om bij het volgende ‘safe house’ te komen, begreep ik voor het eerst dat vrijheid geen kwestie is van geen meester hebben. Vrijheid betekent kunnen kiezen. In de film legt Sethe uit hoe het was om de tocht naar de vrijheid te maken: ‘Het lijkt wel of ik meer [van mijn kinderen] hield nadat we hier waren gekomen,’ zegt ze. ‘Of misschien wist ik toen we in Kentucky waren… dat ze niet echt van mij waren om van te houden… Soms hoor ik mijn jongens lachen, en dan hoor ik een lach die ik niet ken. Eerst werd ik dan bang, bang dat iemand hen zou horen en boos zou worden. En dan bedenk ik dat als ze zo hard lachen tot het pijn doet, dat de enige pijn is die ze de hele dag hebben.’ Ze zegt ook: ‘Dan werd ik ’s ochtends wakker en besloot ik zelf wat ik die dag ging doen.’ Alsof ze dacht: denk je eens in, ik bepaal het zélf.

Tijdens de opnames zei ik die tekst telkens weer op en voelde de kracht. In de jaren daarna zijn de woorden van Sethe me bijgebleven en ik geniet er nog elke dag van. Soms zijn het mijn eerste gedachten voor ik uit bed stap. Ik kan ’s ochtends opstaan en zelf beslissen wat ik met de dag doe. Denk je eens in: ik bepaal het zélf. Wat een geschenk. Wat ik zeker weet, is dat we dat geschenk allemaal moeten koesteren. Dat we ervan moeten genieten en het niet als de gewoonste zaak van de wereld moeten beschouwen. Na honderden verhalen die ik heb gehoord over gruweldaden op de wereld, weet ik dat als je als vrouw in de Verenigde Staten wordt geboren, je tot de gelukkigste vrouwen ter wereld behoort. Doe iets met dat geluk en haal het beste uit je leven. Besef dat het recht om je eigen weg te kiezen een heilig voorrecht is. Gebruik het. Pak je kansen.

Uit: Wat ik zeker weet van Oprah Winfrey.

Terug naar nieuwsoverzicht